Bekijk de inhoudstafel van

Dopamine, Verlangen en Verslaving. Werken aan herstel. Paul Van Deun (2025) Pelckmans Uitgevers, Kalmthout. ISBN 978 94 6386 553 4

Inhoud 

Hfst 1 : Verslaving is meer dan vaak en veel.  Gewoontegedrag.  Overgewaardeerd en supergemotiveerd.   Verslaving maakt blind.  Het mag wat kosten.  Verslaving is een monopolist.  Een verslaving i s tijdsintensief   Ambivalentie.  Waardenladder   Machteloosheid.  Afsluiter: verslaving is meer dan vaak en veel.

Hfst 2Waarom gebruiken mensen stoffen waaraan ze verslaafd kunnen raken?.  Genotmiddelen.  Roesmiddelen.  Roesmiddelen en het brein.  Samenleving en cultuur  Afsluiter: Waarom gebruiken mensen stoffen waaraan ze verslaafd raken?.

Hfst 3 : Van roes naar verslaving.  Genot en verlangen.  De rol van verlangens.  Haalbare verlangens en beschikbare middelen.  Maatschappelijke regulering.  Ervaring met middelen en verslavingsgedrag.  Van verlangen naar drang.  Uitstellen.  Craving.  Afsluiter Van roes naar verslaving.

HFST4 : Wat verklaart verslavingsgedrag?.  Verlangens.  Neurobiologische basis voor verslaving.  Regelmaat  Onzekerheid en hindernissen.  Gebrekkige controle over het gedrag.  Concurrentie tussen verlangens.  Afsluiter Wat verklaart verslavingsgedrag?.  

Hfst 5. Verslavingsmechanismen.  Vormen van beschikbaarheid.  Onverwacht meer beschikbaar.  Levensstijlen en beschikbaarheid.  Indirecte beschikbaarheid.  Tijd.

Meer beschikbaar door vaste scenario’s.  Toestemming gevende gedachten.  De ene verslaving kan een andere verstoppen.  Oneerlijkheid.  Gewenning.  Afsluiter: Verslavingsmechanismen.

HFST 6  Is er een evolutionaire verklaring voor verslaving?.  Historie en prehistorie.  Evolutieleer.  Adaptief voordeel van verslavingsgedrag?.  Overlevingsmechanisme.  Afsluiter Is er een evolutionaire verklaring voor verslaving?.  

Hfst 7  Laat je brein niet kapen door alcohol en drugs.  Begin helemaal niet of zeker niet te vroeg.  Maak het middel niet te belangrijk.   Een roesmiddel is geen medicijn.  Haal de frequentie uit het gebruik.  Leg jezelf gebruiksregels op.  Afsluiter Laat je brein niet kapen door alcohol of drugs.

HFST 8  Bevrijd je gekaapte verlangen.  Verslavingsgedrag kan veranderen, het is geen blijvend defect.  Probleembesef.  Verslavingsgedrag onder ogen zien.  Kleine stappen zetten.  Toestemminggevende gedachten ontmaskeren.  Vaste scenario’s doorbreken.  Hindernissen opwerpen.  Natuurlijke hindernissen.  Verslaving hinderen.  Soorten hindernissen.  Er bestaan naast de fysieke ook mentale of psychische hindernissen.  Laat het geheim los.  Hindernissen hebben een risico.  Hindernissen en uitstel  Andere verlangens koesteren.  Afsluiter Bevrijd je gekaapte verlangen.

Hfst 9 Herstel en herval preventie.  Een verslaving is niet over wanneer het gebruik is gestopt.  Valkuilen.  Je kompas ijken.  Vormen van herstel  Hervalpreventie.  Afsluiter  Herstel en hervalpreventie.  

Hfst 10  Het therapieproces of klinisch herstel.  In therapie gaan.  De start  Visie.  Ambivalentie.  Monitoren.  Actie ondernemen.  Abstinentie.  Hindernissen opwerpen.  Omgaan met terugval  Wanneer stopt de begeleiding van het klinisch herstel?.  Afsluiter Het therapieproces.  

Hfst 11 De rol van naasten bij het herstel.  Verslaving is een familieprobleem.  Grote betrokkenheid gezinsleden.  Machteloosheid.  Wat kunnen partners of andere gezinsleden dan wel doen?.  Los het niet voor hem of haar op.  Is er nog leven naast de verslaving?.  Hou rekening met herval.  Afsluiter De rol van naasten bij herstel.  

Hfst 12  De maatschappelijke beheersing van roesmiddelen vanuit gezondheidsperspectief.  Internationale wetgeving maakt onderscheid tussen verslaving en gewoontevorming.  Toegenomen beschikbaarheid.  Alcohol is goedkoper en beschikbaarder dan vroeger  Het roken wordt beschikbaarder.  Ook bij de illegale drugs zien we een trend naar grotere beschikbaarheid.  Kalmerende, stimulerende en verdovende medicatie zijn ook meer beschikbaar  Gokken is nu meer beschikbaar.  Seksuele opwinding of contactmogelijkheden liggen voor het rapen.  Wat doet het beleid?.  Naar een verbreding van het roesmiddelenbeleid.  Toekomst van het drugsbeleid.  Afsluiter De maatschappelijke beheersing van roesmiddelen.  

HFST 13  Conclusie.  naschrift .  Noten.

Om het publiek kennis te laten maken met het nieuwe boek had ik prof. em. Frieda Matthys (VUB) uitgenodigd om met me in debat te gaan. Zij kent het boek zeer goed, ze schreef er een tekstje over voor de omslagflap. Ik noteerde haar vragen en mijn antwoorden.

1. Je vorige boek was zeer succesvol. Wat is er nieuw of anders aan dit boek.
   ->Het gekaapte brein ging te weinig in op herstel. Dat doet dit boek wel. Verschillende aspecten van herstel worden met voorbeelden besproken.
   
   
2. -Je eerste boek ging over het brein en het tweede over dopamine, is verslaving een hersenziekte volgens jou?
   ->Verslaving zou ik een stoornis noemen waarbij door frequent gebruik van middelen we er hypergevoelig voor zijn geworden.  Wanneer het middel beschikbaar is ontstaat er een moeilijk te controleren drang. Dat wordt gecodeerd door de neurotransmitter dopamine. 
   
   
3. Mensen zeggen over verslaving nogal eens dat het een gebrek aan karakter is. Zowel de omgeving als de verslaafde zelf vindt dat. Is het toch niet een kwestie van wilskracht ? 
   ->Je moet je gedrag wel willen veranderen en daar moeite voor doen. Maar je moet dat op een slimme manier doen. Leer dus je verslavingsmechanismen kennen en je kan er makkelijker afstand van nemen.
   
   
4. Is verslaving iets van deze tijd of hoort het bij het mens-zijn ? Waarom gebruiken mensen eigenlijk producten die zo schadelijk zijn voor hun lichamelijke en psychische gezondheid ?
   -> Alle verslavende middelen die mensen gebruiken, maar ook gedragsverslavingen hebben met elkaar gemeen dat ze die dopamine kunstmatig verhogen, en dus van een verlangen een drang maken. Dat si van alle tijden. Alleen zijn er nu meer producten op de markt, meer gedragsverslavingen en vooral ze zijn erg beschikbaar, meer dan vroeger.
   
   
5. Hoe komt het dat mensen in sommige omstandigheden helemaal zonder kunnen? Bvb. op vakantie zonder coke of cannabis of rokers op een lange afstandsvlucht zonder sigaret terwijl ze thuis geen half uur zonder kunnen. 
   -> Dat is een mooie illustratie van het dopaminemechanisme dat 'Reward Prediction Error' wordt genoemd. Als het middel meer beschikbaar is dan normaal, dan wordt verlangen drang. Is de beschikbaarheid veel minder, zoals sigaretten in een vliegtuig, dan is er helemaal geen drang en kan men vrijer kiezen om niet te roken, het is makkelijker.
   
   
6. Gokverslaafden zijn meestal als ze bvb. aan het koken zijn, absoluut niet bezig met gokken. Meer nog ze vinden het dan een absurde bezigheid die hen te veel geld kost. Als ze ’s avonds voor hun PC gaan zitten kunnen ze er ineens niet aan weerstaan om geld in te zetten. Hoe zou dat komen ?
   -> Een interessant voorbeeld dat ik niet kende. Mogelijk is er een conflict van verlangens. Het verlangen om te vorderen met eten bereiden om te kunnen eten is op dat moment het meest beschikbaar dus wordt het gokken uitgesteld. Wat ik wel weet is dat mensen na hun abstinentie nieuwe verlangen moeten aankweken en onderhouden. Koken of muzikant worden is een mogelijkheid.
   
   
7. De alcoholindustrie heeft zelf besloten om geen reclame meer te tonen rond scholen en op de social-media die vooral door jongeren gebruikt worden. Waarom zou een totaalverbod van reclame een verschil kunnen maken ? Niemand dwingt mensen toch om te drinken of te gebruiken. Heb je zo weinig vertrouwen in de individuele keuzes die mensen maken ?
   -> Als middelen meer beschikbaar zijn wordt er meer gebruikt  en leidt dat te meer verslavend gedrag. Reclame zet aan tot gebruik. Onze plaatselijke brouwer AB-Inbev besteedt jaarlijks zowat 17% van de kost van het bierbrouwen aan reclame. Reclame geeft mensen valse redenen om te gebruiken en veel te gebruiken, de gezelligheid, hoort bij het studentikoze leven, bourgondische levensstijl, enz. 
8. Pleit je anderzijds in het 12^e hoofdstuk over de maatschappelijke beheersing van roesmiddelen, eigenlijk voor de legalisering van alle drugs?
   -> Ik stel dat het onvermijdelijk is. Men gaat niet heel lang volwassen mensen de vrije keuze van hun roesmiddelen kunnen ontzeggen. We zien dat met cannabis, andere producten zullen volgen. Men zal dus stappen zetten en het is belangrijk dat de juiste stappen worden gezet met in het achterhoofd de bekommernis over de gezondheid. Vanuit gezondheidsoogpunt zouden er best geen drugs, nicotine of alcohol te verkrijgen zijn. Maar die zijn er nu wel en ook al voeren we een war on drugs al van in 1961. Er zijn er altijd meer en zelfs beter bereikbaar en beschikbaar en in gevaarlijker vormen. We moeten dus nadenken over een andere manier van beheersing. Ik vrees dat men plots een snelle omslag zal maken met bv. cannabis waardoor die als gewone koopwaar, erger nog, medicijn of welzijnsproduct (zalfjes, druppels) over de toonbank zal gaan. Het blijft een roesmiddel dat recreatief gebruikt wordt en best zo weinig mogelijk en niet frequent mag worden gebruikt om de controle niet kwijt te raken. Het is dus geen medicijn. 
   
   
9. Wat is volgens jou dat ‘herstel’ waaraan gewerkt moet worden? Kunnen mensen die verslaafd zijn ooit nog gewoon, sociaal drinken of gebruiken ?
   -> Herstel is investeren in belangrijker waarden dan het gebruik van psychoactieve middelen. Je moet die eerst zoeken en er werk van maken. Veel mensen komen uit bij verbinding of bij diepe verlangens die je wil realiseren, maatschappelijk engagement, creativiteit. Bij verslaving staat het verlangen naar een middel op de eerste plaats. Als je de beschikbaarheid hindert komt er ruimte voor iets anders.
   
   
10. In je ‘naschrift’ heb je het over je werk in de therapeutische gemeenschap en eindig je met de hoop dat zo'n aanbod mag blijven bestaan. Is het in gevaar dan? 
    -> Ik blijf toch bezorgd. Deze werkvorm is uit de ziekteverzekering gelicht en wordt dus door de deelstaat gefinancierd. De Vlaamse sociale bescherming. Een vorm van sociale zekerheid die niet duurzaam is omdat slechts de helft van het land bijdraagt. Dat is niet het enige probleem. Ik hoor Bart De Wever zeggen dat hij de wet wil veranderen om zorgwekkende zorg vermijders, lees drugsgebruikers die we niet graag op pleintjes en metrostation zien zitten, dat hij die een dwangopname en behandeling wil geven. Hij zal dat niet kunnen doen op federaal niveau. Dan komen de mankracht en middelen van deze revalidatiecentra in het vizier.

Boekbespreking in GGZ-Totaal, Nederland.

“Verslaving is misschien niet helemaal gelijk te stellen aan een hersenziekte, maar het is een stoornis die wel belangrijke veranderingen veroorzaakt in de hersenen, wat je gedag gaat bepalen.” Johan Atsma recenseert Dopamine, verlangen en verslaving; werken aan herstel van Paul van Deun....

Lees de volledige recensie

Lees de uitgebreide boekbespreking over 'Dopamine, verlangen en verslaving' door Els Vanneste medewerkster van behandelingscentra voor druggebruikers De Sleutel.