Thuis moeten zitten, weinig contacten hebben en uitgekeken zijn op krant, tv of tablet, dat is het trieste lot van velen in deze Corona quarantaine. We ervaren deze periode als bevreemdend, tenzij je voor kinderen moet zorgen of dat er veel taken via de computer binnenkomen.

Wat we vooral missen zijn de gedragsgewoontes die ervoor zorgen dat we tijdig opstaan, ontbijten en in actie schieten. Vaste gewoontes die een onderscheid maken tussen wat werk of school is en wat tot de gezinstijd of vrije tijd behoort.

 

Abrupt hebben we die activiteiten moeten reorganiseren. Veel automatische gedragingen vallen weg waardoor we moeten nadenken over wat we wel gaan doen en in welke volgorde. Als er keuzes moeten worden gemaakt steken de verlangens de kop op over wat we graag of minder graag doen.

Deze onverwachte tweede quarantaineperiode confronteert ons met onszelf en doet ons op zoek gaan naar nieuwe houvasten. Omdat de vanzelfsprekendheid wegvalt kunnen we hierbij iets leren over hoe gedrag tot stand komt en hoe sterk het beïnvloed wordt door gewoontes.

Wat is een gewoonte? Een gewoonte is iets wat je kan doen terwijl je aan andere dingen zit te denken. Of nog, een gewoonte is gedrag dat weinig moeite kost. Je moet geen keuzes maken, je kan het lang volhouden en het geeft je een tevreden gevoel. Zo hebben we gewoontes op het werk, thuis en voor de vrijetijd. Mensen vinden doorgaans van zichzelf dat zij een aantal slechte gewoontes hebben terwijl anderen vooral goeie gewoontes kennen.

Als je regelmatig sport bijvoorbeeld, twijfel je daar niet over en doe je dat schijnbaar moeiteloos met voldoening. Voor wie die gewoonte niet heeft is sporten een opgave. De wetenschap dat het gezond voor je is volstaat niet om er de motivatie voor te vinden.

Wat weten we over gewoontes?

Gewoontes hebben te maken met de frequentie waarmee je een gedrag stelt. Als je gedrag vaak herhaalt wordt het gewoontegedrag. Zo simpel is dat. In het begin zal het lastiger zijn om het gewenste nieuwe gedrag te produceren, maar dat betert door de herhaling. De herhaling gaat gemakkelijker als je die vastknoopt aan een bestaande gewoonte. Je vergeet het dan niet en je hoeft niet telkens te beslissen of en wanneer je het doet.

Zo leerde iemand zichzelf de gewoonte aan om meer fruit te eten bij het ontbijt door telkens bij het koffiezetten 's ochtends een appel te eten. Koffiezetten doe je automatisch en die appelgewoonte komt er als vanzelf bij. Na enkele weken gaat dat vlot en na 2 à 3 maanden kan je niet meer zonder!

Gewoontes ontstaan vaak in relatie met anderen, partner of vrienden, door imitatie of door taakverdeling. Verlies je een partner dan pas valt op hoe veel gedragsgewoontes je samen had en hoe je die nu terug zelf moet opbouwen. De gedwongen quarantaine geeft hetzelfde leegtegevoel als na verlies van een relatie.

Gewoontes komen er door gedrag te herhalen, maar het gaat sneller als dat gedrag ook iets oplevert. Het nieuwe gedrag moet intrinsiek belonend zijn. Een zoete appel is lekker. Sporten is fysiek vermoeiend maar ook belonend door het effect op fitheid, op beter slapen en op algemene weerstand.

Tenslotte valt er nog iets te zeggen over het juiste moment om met een nieuwe gewoonte te starten. Als er oude gewoontes wegvallen komt er ruimte voor nieuwe. Veranderingen in de leefomgeving, zoals de Corona quarantaine, zorgen voor verstoring van gewoontegedrag. We worden uit een flow gehaald waardoor gedrag kan veranderen. We spreken van een disruptief moment.

Na een tijdje dolen maak je een plan voor gedragsverandering op en voer je het uit. Wat je plant moet haalbaar zijn om belonend te kunnen zijn en daarom begin je best met kleine stapjes op vaste momenten. Doe dat nieuwe gedrag regelmatig en hou dat een tijdje vol. Je zal zien, je wil niet meer zonder.

Wat meer is, een disruptief moment zoals deze quarantaineperiode kan je ook helpen om kwalijke gewoontes los te laten. Sommige slechte gewoontes zijn immers geassocieerd aan mensen of plaatsen die je nu niet meer frequenteert. Een voorbeeld hiervan is roken. Mensen roken regelmatig op het werk met de collega's, of gebruiken vaker en te veel alcohol, ook met collega's of met sportvrienden. Deze vaste scenario's worden nu gehinderd. Je hebt alvast minder uitlokkers waardoor je kan profiteren om ongezond gedrag helemaal achterwege te laten.

In deze quarantainetijd vallen zoveel vanzelfsprekendheden weg dat het je de kans geeft om te beseffen hoe sterk de sociale context dat gedrag meebepaalt.

Gedragsgewoontes kan je dus veranderen wanneer je (1) een duidelijke keuze maakt, (2) haalbare doelen stelt waardoor je na korte tijd al voordeel ondervindt en (3) dat gedrag regelmatig en op vaste momenten en (4) lang genoeg herhaalt.

Tot slot, gedragsgewoontes veranderen het gemakkelijkst als je dat samen met anderen doet.